پيروزيهايى كه پيش از مرگش بر ملك العادل جكم حاكم حلب و دمشق و نيز بر ملك الظاهر عيسى فرمانده ماردين به دست آورد ، پايه‌هاى حكومت و سلطنت خويش را تحكيم بخشيد ؛ ولى اين دستاوردها تا حدود زيادى تحت تأثير منازعات شديد بين فرزندانش ( پس از مرگ او ) قرار گرفت و بىاثر شد . سلسله آنان براى مدتى تحت الشعاع سلسله قراقويونلوها قرار داشت ، ولى چيزى نگذشت كه به بازسازى درخشانى دست يافتند ، از اين رو در اين ايام پيشقدمى از آن قراقويونلوها شد كه به دوره توسعه حكومت خود وارد گرديده بودند . در اينجا پيش از اينكه تاريخ آينده آنان را بررسى كنيم ، درباره سالهاى نخستين شكلگيرى اتحاديه‌شان صحبت مىكنيم ؛ چون پيشتر به دليل ارزيابى از پيدايى و بنيان آق قويونلوها بدانان نپرداخته‌ايم . شمارى از شاهزادگان و مدعيان ديگر مغولى در سالهاى پس از مرگ ايلخان ابو سعيد ( 736 - 716 / 1335 - 1316 ) كه با مرگ او سلسله هولاكوئى خاتمه يافت ، درصدد تسلط بر امپراتورى ايلخانى و يا بخشهايى از آن برآمدند . كشمكشهاى پيوسته براى كسب قدرت ، تباهى و اضمحلال امپراتورى مغولان را در پى داشت كه پاره‌اى از آن به گونه حاكميت آل جلاير چهره نمود كه به موازات بين النهرين ، آذربايجان و بعدها شروان دامن گسترانيده بود . در زمان سلطنت شيخ اويس ( 776 - 757 / 1374 - 1356 ) كه يكى از اعضاى پرتوان و موفق اين سلسله بود ، قراقويونلوها براى نخستين بار به صورت نيروى سياسى مسلمى وارد صحنه شدند . نام آنان در منابع بابيرام خواجه و دو نفر از برادران او گره خورده كه به ايل بهارلو تعلق داشتند ( پيشتر درباره آن صحبت كرديم ) ؛ آنان اغلب از پيروان متمرد شيخ اويس به حساب مىآمدند « 1 » . بيرام خواجه گرچه پس از مرگ شيخ اويس نتوانست اقتدار آل جلاير را درهم بريزد ، ولى نتوانست ارجيش ، موصل و سنجار و نيز بعضى از مناطق ماوراى قفقاز را از آن خود سازد ، چنانچه پس از مرگ او در سال 782 / 1380 ، قرامحمد كه به احتمال فرزند او ولى طبق بعضى از منابع برادرزاده‌اش بود ، متصرفاتى را صاحب شد كه از ارزروم تا موصل كشيده شده بود . اصولا قرامحمد را - كه پيشتر درباره او به عنوان دشمن اصلى قتلغ بيك آق قويونلو ، داماد خانواده كامننى صحبت كرديم - مؤسس خاندان حاكمه قراقويونلو مىدانند ؛ و اگر قدرت نفوذ او را دراين سرزمينها به نظر آوريم ، بر اين عقيده صحه مىگذاريم . سيطره تيمور بر غرب ايران در سال 788 / 1386 و لشكركشى او عليه قراقويونلوها در سال بعد ، موفقيتهاى او را در برابر آرتقيها ( سلسله‌اى از نژاد تركمان كه حدود دو سده در اطراف ماردين حكومت كردند ) و آق قويونلوها و

--> ( 1 ) - نگاه كنيد به فصل اول ، مبحث آل جلاير .